Pytania i odpowiedzi


Co to jest transplantacja?

Transplantacja (z łac. transplantare, czyli szczepić i plantare - sadzić) - przeszczepianie narządów lub tkanek. Przeszczepianiem narządów zajmuje się medyczna dziedzina naukowa nazywana transplantologią.
Przeszczep - tkanka (skóra, rogówka, kości) lub narząd (serce, nerka) pobrane od dawcy, podlegające chirurgicznemu przeszczepieniu do organizmu biorcy. Niektóre tkanki i narządy mogą być konserwowane i przechowywane w tzw. bankach.

Najtrudniejszym problemem przy przeszczepach alogenicznych (wewnątrz tego samego gatunku) jest reakcja odrzucania przeszczepu, ze względu na reakcję immunologiczną. Wymaga to stosowania leczenia immunosupresyjnego.

Zabiegi tego typu są bardzo skomplikowane i pracochłonne, ponadto występuje ryzyko, że wszczepiony narząd nie podejmie funkcji - to znaczy, że organizm będzie traktował go jako ciało obce i próbował zwalczyć (reakcja odrzucenia przeszczepu). W rzadkich przypadkach mamy do czynienia z sytuacją odwrotną czyli przeszczep zwraca się przeciw gospodarzowi i stara się go zniszczyć (ang. graft vs host disease czyli przeszczep przeciw gospodarzowi).

Możemy rozróżnić następujące typy przeszczepów:

alogeniczne - polegają na przeniesieniu tkanki lub narządu między osobnikami różnych genetycznie, ale obrębie tego samego gatunku (np. człowiek --> człowiek)
ksenogeniczne - przeszczepy międzygatunkowe (np. świnia --> człowiek)
autogeniczne - polegają na przeniesieniu własnej tkanki lub narządu biorcy z jednego miejsca na drugie np. przeszczep skóry
izogeniczne - polegają na przeniesieniu tkanki między osobnikami identycznymi genetycznie np. pomiędzy bliźniętami jednojajowymi

Warunki powodzenia przeszczepu:

  • zgodność tkankowa
  • właściwy dobór dawcy i biorcy
  • odpowiednie leczenie immunosupresyjne
  • umiejętność rozpoznania i leczenia procesu odrzucania narządu przez organizm biorcy
  • zapobieganie powikłaniom i ich leczenie



top



Jakie narządy unaczynione można przeszczepiać?

  •  wątroba
  •  nerka
  •  trzustka
  •  serce
  •  płuca
  •  jelito



top



Od kogo można pobrać narządy do przeszczepienia?

W większości przypadków narządy do przeszczepienia pobiera się od osób zmarłych, u których stwierdzono śmierć mózgową i które za życia nie wyraziły sprzeciwu na ich oddanie po śmierci.Dopuszcza się także pobranie narządu od żywej osoby w celu przeszczepienia innej osobie (krewny w linii prostej, rodzeństwo, małżonek). Wcześniej, należy uzyskać zgodę dawcy i stwierdzić, czy jego życie nie będzie narażone na niebezpieczeństwo.



top



Co to jest śmierć mózgu?

Pojęcie śmierci mózgu (pnia mózgu) i jej definicja powstały przed kilkudziesięciu laty, od kiedy wprowadzono na szeroką skalę aparaturę i sprzęt podtrzymujące lub zastępujące funkcje życiowe (oddychanie), oraz monitorujące te funkcje. Definicja śmierci mózgu została opracowana i przyjęta również dla potrzeb rozwijającej się transplantologii, w aspekcie pobierania narządów do przeszczepiania od zmarłych dawców.Należało zatem określić, kiedy uznaje się człowieka za zmarłego.
Według dawnej definicji - śmierć człowieka stwierdzał lekarz po przeprowadzeniu badania fizykalnego i stwierdzeniu braku czynności serca (ustanie krążenia) i braku oddechu czyli dwóch funkcji życiowych u osoby nieprzytomnej. Obecnie, definicja śmierci mózgu zmienia jeden z w/w kanonów. Rozpoznanie śmierci mózgu, które równa się śmierci osobniczej człowieka ustala się w sytuacji, gdzie oddech zastępuje respirator, natomiast krążenie nadal funkcjonuje - pracuje serce, a narządy i tkanki otrzymują zaopatrzenie w krew z wyjątkiem mózgu, w którym przepływu krwi już nie ma. Jest to stan chorego, a właściwie zmarłego, kiedy podejmuje się decyzję co do dalszego podawania leków, oraz decyzję odnośnie pobierania narządów do przeszczepiania, albo też odłączenia aparatury zastępującej oddychanie.



top



Jak wyrazić swoją zgodę na pośmiertne pobranie narządów?

W naszym kraju istnieje tzw. koncepcja zgody domniemanej, czyli przypuszcza się, że każda osoba, u której stwierdzona śmierć mózgu, może zostać dawcą narządów, jeżeli za życia nie wyraziła pisemnego sprzeciwu  i nie zgłosiła go do Centralnego Rejestru Sprzeciwów, nie podpisała sprzeciwu, nie wyrażała sprzeciwu ustnie wobec 2 świadków, którzy potwierdzą to pisemnie.

Aczkolwiek, normą obyczajową jest to, że lekarze pytają najbliższą rodziną zmarłego, czy nie wyraża sprzeciwu wobec pobrania narządów osoby zmarłej. Dlatego dobrze jest, jeśli rodzina zna nasze zdaniena temat Transplantacji.

Formą wyrażenia zgody na pośmiertne pobranie narządów jest oświadczenie woli. Można je ściągnąć ze strony Fundacji. Należy je wypełnić, podpisać i nosić przy sobie, np. w portfelu. Takie oświadczenie woli nie ma jeszcze mocy prawnej, świadczy natomiast niezbicie o woli oddania narządów po śmierci.



top



Co to jest oświadczenie woli i gdzie można je uzyskać?

Oświadczenie woli jest to karta, którą może wypełnić każdy z Nas. Wypełnienie i posiadanie takiej karty przy sobie oznacza świadomy wybór i świadomą decyzję polegającą na wyrażeniu zgody na potencjalne oddanie narządów w przypadku nagłej śmierci.Formularz oświadczenia woli można ściągnąć ze strony internetowej Fundacji.



top



W jakiej formie można wyrazić swój sprzeciw wobec pośmiertnego pobrania narządów?

Jak stanowi ustawa z dnia 1 lipca 2005 roku o pobieraniu, przechowywaniu i
przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów, sprzeciw może być wyrażony w formie:
• Wpisu w centralnym rejestrze zgłoszonych sprzeciwów,
• Oświadczenia pisemnego zaopatrzonego we własnoręczny podpis,
• Oświadczenia ustnego złożonego w obecności co najmniej dwóch świadków, pisemnie przez nich potwierdzonego.
Przed pobraniem komórek, tkanek i narządów od osoby zmarłej lekarz zasięga informacji, czy nie został zgłoszony sprzeciw w formie określonej wyżej. Sprzeciw może być cofnięty w każdym czasie.



top



Gdzie można złożyć swój sprzeciw na pobranie narządów i tkanek?

Zgodnie z ustawą z dnia 01 lipca  2005 pobranie komórek, tkanek i narządów ze zwłok ludzkich można dokonać, jeżeli osoba zmarła nie wyraziła za życia  sprzeciwu.
 Sprzeciw należy zgłosić osobiście lub listownie w Centralnym Rejestrze Sprzeciwów w Centrum Organizacyjno- Koordynacyjnym do spraw Transplantacji, ul. Lindleya 4, 02-005 Warszawa na formularzu, który można otrzymać w zakładach opieki zdrowotnej lub na stronie internetowej www.poltransplant.org.pl.
 Po dokonaniu wpisu w Centralnym Rejestrze Sprzeciwów, osoba zgłaszająca otrzyma listem poleconym potwierdzenie wpisu.
Sprzeciw jest skuteczny od daty wpisu do rejestru , która będzie uwidoczniona na potwierdzeniu. Jeżeli formularz będzie źle wypełniony, sprzeciw nie zostanie zarejestrowany, o czym osoba zainteresowana zostanie powiadomiona listownie.
 Moc prawną ma również noszone przy sobie własnoręcznie podpisane oświadczenie sprzeciwu  lub oświadczenie ustne złożone  w obecności dwóch świadków pisemnie przez nich potwierdzone.
 W przypadku małoletniego lub innej osoby, która nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych, sprzeciw może wyrazić za życia przedstawiciel ustawowy tej osoby. Małoletni powyżej lat 16 lub inne osoby, które nie mają pełnej zdolności do czynności prawnych, mogą same wyrazić sprzeciw.



top



Czy lekarze powinni pytać rodzinę zmarłego o zgodę na pobranie narządów?

Według polskiego prawa, każda osoba zmarła może być uważana za potencjalnego dawcę tkanek i narządów, jeżeli za życia nie wyraziła sprzeciwu. Lekarze, pod opieką których był zmarły, informują rodzinę o śmierci bliskiej osoby i o zamiarze pobrania narządów do przeszczepienia, ale nie muszą prosić jej o wyrażenie na to zgody.
Jeśli zmarły pozostawił zapis dotyczący jego woli odnośnie pobierania narządów po śmierci, lekarze bez zastrzeżeń respektują jego decyzję. Bliscy mogą jedynie potwierdzić opinię zmarłego na temat pobrania narządów, jeśli ją znają.



top



Jak przebiega pobranie narządów w Polsce?

Po stwierdzeniu śmierci mózgowej przez komisję lekarską, lekarz prowadzący informuje o tym rodzinę zmarłego. Po upewnieniu się, że zmarły nie wyraził za życia sprzeciwu na pobranie narządów, można podjąć czynności związane z pobraniem.
Pobranie narządu do przeszczepienia jest operacją chirurgiczną, w czasie której ciało dawcy jest traktowane z należytym szacunkiem.
Przeszczepia się tylko narządy pochodzące od ludzi nie dotkniętych chorobami. Przed przeszczepieniem wykonuje się badania wykluczające choroby, które mogłyby zostać przekazane biorcy.
Dawstwo narządów jest anonimowe, tzn. chorzy, którym dokonano przeszczepienia narządu pobranego od osoby zmarłej nie poznają nazwiska dawcy, który uratował im życie.



top



Czy istnieje granica wieku, której nie można przekroczyć, by zostać dawcą narządów?

Liczy się wiek biologiczny, a nie metryka



top



Co to jest przeszczep rodzinny?

Polsce prawo umożliwia oddanie nerki albo fragmentu wątroby osobie spokrewnionej.
W przypadku wątroby pobiera się fragment narządu od zdrowej osoby i przeszczepia krewnemu. Takie przeszczepy wykonuje się najczęściej w przypadku małych dzieci, ponieważ dla nich trudno zdobyć narząd pochodzący od zmarłego.
Nerkę od żywego dawcy można przeszczepić osobie spokrewnionej genetycznie (tj. rodzeństwo, rodzice, dziadkowie, kuzyni) lub emocjonalnie (tj. małżonkowie, rodzice przybrani, osoby żyjące w konkubinacie, przyjaciele). Zabieg pobrania narządu poprzedzają specjalistyczne badania stwierdzające zgodność tkankową i oceniające ogólny stan zdrowia dawcy. Potencjalny dawca musi także odbyć rozmowę z psychologiem, która ma na celu upewnienie się, że podjęta przez dawcę decyzja jest świadoma, dobrowolna i dokładnie przemyślana. Zespół transplantacyjny informuje dawcę o przebiegu operacji i ewentualnych
powikłaniach.
Należy podkreślić, że czynność i czas funkcjonowania nerki przeszczepionej od żywego dawcy są wielokrotnie lepsze od przeszczepu od dawcy zmarłego, ponieważ w przypadku przeszczepów rodzinnych zdecydowanie mniejsze jest ryzyko powikłań pooperacyjnych i odrzucenia. Niemniej jednak, w Polsce dokonuje się bardzo mało podobnych operacji.



top



Kto może być rodzinnym dawcą nerki?

Rodzinnym dawcą nerki może być rodzeństwo, rodzice, dziadkowie i dalsi krewni. Nerkę można pobrać także od niespokrewnionych osób z rodziny (współmałżonek, przyrodni rodzice). W Polsce można przeszczepić nerkę od osoby obcej po uzyskaniu zgody sądu rejonowego.
Dawcę nerki może zostać zdrowa dorosła osoba ze zgodną lub identyczną grupą krwi w układzie ABO, przy ujemnym wyniku badań wykluczających szybkie odrzucenie przeszczepu.



top



Kiedy można pobrać nerkę (fragment wątroby) od żywego dawcy?

Nerkę można pobrać od żywego dawcy, jeżeli badania kliniczne, laboratoryjne i radiologiczne potwierdzają, że jest on osobą zdrową, ma dwie prawidłowe nerki i usunięcie jednej z nich nie spowoduje uszczerbku zdrowia.




top



Kto nie może być żywym dawcą nerki?

Osoba chora, powyżej 65 roku życia, osoby niezdolne do samodzielnego podejmowania decyzji: dzieci, osoby z zaburzeniami psychicznymi oraz osoby przebywające w więzieniu.



top



Jaki wpływ za żywego dawcę ma oddanie nerki?

Podjęcie decyzji o pobraniu nerki poprzedzają dokładne badania stanu zdrowia. Po oddaniu nerki dawca ma możliwość stałej obserwacji i leczenia w ośrodku transplantacyjnym, w którym dokonano przeszczepienia.
Decyzja o oddaniu nerki powinna zostać podjęta dobrowolnie bez nacisków otoczenia dawcy i mieć altruistyczny charakter.



top



Jakie jest ryzyko powikłań występujących u rodzinnego dawcy po oddaniu nerki?

Ponad trzydziestoletnie obserwacje wskazują, że długość życia dawcy nerki, przyczyny zgony, częstotliwość rozwoju nadciśnienia tętniczego i niewydolności jedynej nerki są takie same jak w ogólnej populacji. Śmiertelność związana z operacją pobrania nerki wynosi 0,03 %, a wczesne powikłania pooperacyjne, które mogą być przyczyną śmierci, występują u 1,4 - 1,8 % dawców i zwykle są pomyślnie leczone.



top



Kto może być dawcą szpiku?

Przeszczep szpiku kostnego jest dla wielu chorych jedynym zabiegiem ratującym życie. Często poszukuje się potencjalnych dawców wśród rodziny chorego , ale szansa znalezienia zgodnego z chorym dawcy rodzinnego jest mała, stąd tworzy się rejestry dawców niespokrewnionych. Na znalezienie odpowiedniego dawcy niespokrewnionego wpływa częstość występowania podobnych antygenów HLA w określonej populacji. Dlatego najłatwiej jest znaleźć dawcę w tym samym obszarze etnicznym – dla Polaka w Polsce.
Dawcę szpiku może być zdrowa pełnoletnia osoba, która nie przekroczyła 55 roku życia.



top



Jak zostaje się dawcą szpiku?

Chęć zostania dawcą szpiku deklaruje się przez wypełnienie i przesłanie pod wskazany adres formularza  - „Oświadczenie woli o wpisanie do Ogólnopolskiego Centralnego Rejestru Dawców i Krwi Pępowinowej”, który można uzyskać w stacjach krwiodawstwa i zakładach opieki zdrowotnej lub znaleźć w Internecie (Centralny Rejestr Niespokrewnionych Dawców Szpiku i Krwi Pępowinowej)
Po zarejestrowaniu danych osobowych w Rejestrze potencjalny dawca zostanie skierowany do określonego zakładu opieki zdrowotnej w pobliżu miejsca zamieszkania. Po zbadaniu i wykluczeniu współistnienia chorób dyskwalifikujących go jako dawcę, zostanie pobrana próbka krwi w celu oznaczenia antygenów HLA. Wszystkie wyżej wymienione informacje będą przekazane i zarejestrowane zgodnie z przepisami o ochronie danych osobowych u CRNDSiKP.



top



Jakie są wyniki przeszczepiania narządów?

Chory z czynnym przeszczepem wraca do normalnego życia: może kontynuować naukę, podjąć pracę i uprawiać sport. Kobiety po przeszczepie narządu rodzą dzieci.
Czynność i przeżycie nerki przeszczepionej od żywego dawcy niezależnie od snia pokrewieństwa jest lepsza od czynności i przeżycia nerki przeszczepionej od osoby zmarłej. Wynika to z mniejszego ryzyka odrzucenia wskutek lepszego doboru immunologicznego, planowego przygotowania dawcy i biorcy do operacji oraz mniej agresywnego leczenia immunosupresyjnego.
Wyniki przeszczepiania narządów w Polsce nie różnią się od wyników uzyskiwanych przez inne ośrodki światowe.



top



Czy w Polsce można kupić narząd? Czy w naszym kraju istnieje ryzyko handlu narządami?

Prawo wyklucza takie ryzyko. Obowiązujące przepisy przewidują, że pobrania i przeszczepiania narządów mogą mieć miejsce jedynie w upoważnionych ośrodkach medycznych według ściśle określonych kryteriów medycznych. Pominięcie medycznych kryteriów zagraża powodzeniu przeszczepienia. Z tych przyczyn pobrany narząd nie może być przedmiotem handlu.
Przeszczepienie jest skomplikowaną procedurą, angażującą wielu lekarzy specjalistów oraz inny wysoko wykwalifikowany personel medyczny.
Ponad to, istnieje zabezpieczenie ustawowe określające karę za próby komercjalizacji przeszczepiania narządów. Zgodnie z ustawą z dnia 1 lipca 2005 r. osoba, która w celu uzyskania korzyści majątkowej nabywa lub zbywa cudzą komórkę, tkankę lub narząd, pośredniczy w ich nabyciu lub zbyciu bądź bierze udział w przeszczepianiu pozyskanych wbrew przepisom ustawy komórek, tkanek lub narządów, pochodzących od żywego dawcy lub ze zwłok ludzkich, podlega karze pozbawienia wolności od lat 3.




top



Co to jest POLTRANSPLANT i jakie są jego zadania?

Zarządzeniem Ministra Zdrowia  z dn. 14.VI.96r. utworzono Centrum Organizacyjno-Koordynacyjnego do Spraw Transplantacji POLTRANSPLANT o zasięgu ogólnopolskim z siedzibą w Warszawie.

Do zadań POLTRANSPLANTU należy m.in.:
1) organizacja i koordynacja pobierania i przeszczepiania komórek, tkanek i narządów,
2) organizacja i prowadzenie Centralnego Rejestru Sprzeciwów, w tym udzielanie informacji o istnieniu bądź nieistnieniu sprzeciwu na pobranie po śmierci tkanek,
3) nadzór nad prowadzeniem krajowych list osób oczekujących na przeszczepienie,
4) organizacja sieci koordynatorów przeszczepiania oraz organizacja ich szkolenia,
5) prowadzenie działalności edukacyjnej upowszechniającej program przeszczepiania  narządów; współpraca w tym zakresie ze środkami masowego przekazu.

Dane Kontaktowe:


CENTRUM ORGANIZACYJNO-KOORDYNACYJNE DO SPRAW TRANSPLANTACJI "POLTRANSPLANT"
02-001 WARSZAWA, AL. JEROZOLIMSKIE 87,

CENTRALA
TEL. (+48) 22 621 22 40; (+48)  22 621 49 50

SEKRETARIAT
TEL. (+48) 22 622 58 06, FAX (+48) 22 622 32 43
e-mail: transpl@poltransplant.org.pl ; sekretariat@poltransplant.pl

KOORDYNATOR
TEL. (+48) 22 622 88 78, FAX (+48) 22 627 07 49
e-mail: koordynator@poltransplant.pl

CENTRALNY REJESTR NIESPOKREWNIONYCH DAWCÓW SZPIKU I KRWI PĘPOWINOWEJ
TEL.(+48) 22 627 07 48,  FAX (+48) 22 621 72 82
e-mail:rejestr@poltransplant.pl ;  rejestr@szpik.info

KRAJOWA LISTA OCZEKUJĄCYCH NA PRZESZCZEPIENIE
TEL. (+48) 22 626 80 27,  (+48) 22 626 80 28  FAX (+48) 22 626 80 29
e-mail: poltransplantklb@o2.pl; klo@poltransplant.pl



top